تاثیر پاداش دهی بر مسئولیت پذیری کودکان

چهارشنبه 15 شهریور 1396 دکتر علی اصغر رضایی دسته ها

تاثیر پاداش دهی بر مسئولیت پذیری کودکان

والدین تمایل دارند کودکان امروزشان در آینده، افردای مسئولیت پذیر باشند.مسئولیت واژه ای است که در درون خود اختیار ناشی از انتخاب را جای داده است. فرد در انتخاب مسئولیت آزاد است؛ اما آنچه در این حوزه دشواری ایجاد می کند؛ پذیرفتن عواقب ناشی از تصمیم است. هر فردی که دارای مسئولیت است؛ خواه در حوزهی فردی و شخصی و خواه اجتماعی ؛ موظف است نتیجه ی حاصل از انتخاب خود را هم پذیرا باشد.

در تمام تعاریفی که از مسئولیت ارائه شده است؛ تاکید بر اختیار وجود دارد.این امر نشان دهنده ی اهمیت اراده و اختیار آزاد د رهر شخص است که خواهان انجام مسئولیت خاص است. وجود اجبار یا دستور در یک کار؛  آن را تبدیل به وظیفه ای خاص می کند که شخص تنها باید آن را به هر نحوی به انجام برساند. در انجام وظیفه کم و کیف نتیجه ی بر عهدهی شخص نیست. در صورتی در مسئولیت فرد در انتخاب ؛ و انجام کار باید از روش هایی مناسب بهره بگیرد تا بتواند نتیجه ای رضایت بخش کسب کند.

کودکان از سن دو سالگی توانایی پذیرش مسئولیت از سوی والدین را دارند. پدر و مادر از طریق آموزش صحیح نحوه ی انجام دادن کارهای ساده به فرزند خود ؛ و ترغیب و تشویق آن ها می توانند بذر مسئولیت پذیری در وجود فرزندشان بکارند. نقش کودکی و آموزش های این دوره در شکل گیری روحیه ی مسئولیت پذیری کودکان و حس همکاری و مشارکت  در آنان ، انکار ناپذیر است. در واگذاری مسئولیت به کودک باید توجه کرد که ؛ نوع مسئولیت واگذار شده به کودک با سن  تطابق داشته باشد.

نقش والدین در پرورش کودکان مسئولیت پذیر بسیار زیاد است. کودک نقش دوربینی را دارد که دائما در حال ضبط رفتار و کردار والدین است. مادر و پدر از طریق اصلاح رفتارهای خود می توانند به عنوان الگویی مناسب در شکل گیری خصایص مثبت فرزند خود نقش داشته باشند. نکات مهمی که والدین در واگذاری مسئولیت باید به آن توجه کنند به قرا زیر است:

  1. تطابق مسئولیت با سن کودک.
  2. هدف از انجام کار را به سادگی برا ی کودک بیان کنید. مثلا اگر هدف شما جمع شدن وسایل و اسباب بازی کودک ازروی زمین است؛ از عبارت ” بازم اینجا شلوغه ؛ نمیشه راه رفت” استفاده نکنید. دقیق بگویید ” از اینکه وسایلت روی زمین هست ناراحتم, وسیله های خودت رو جمع کن لطفا”.
  3. هرگز در واگذار ی مسئولیت از کارهای دشوار و پیچیده شروع نکنید. کارهایی که نیاز به توانایی های بالای ذهنی و مهارت های جسمی دارند ؛ ز عهده ی کودک خارج است. کارهای ساده و یا بخش بندی کردن یک کار دشوار ؛ به مراتب در افزایش انگیزه ی مشارکت کودک نقش موثرتری خواهند داشت.
  4. کودک را کم کم با مسئولیت های بزرگتر آشنا کنید. پرورش حس توانمندی در کودک می تواند محرکی قوی برا ی انجام کارهای بیشتر باشد.
  5. از سرزنش کردن کودک به خاطر انجام کارهای ناردست اجتناب کنید. به عنوان مثال اگر کودک ظرف آبی را روی زمین ریخت ؛ نگویید وای حالا چه کار کنیم ؛ ببین همه جا کثیف شد. به جای این عبارات و تحقیر وی،دستمال به او بدهید و بخواهید تا زمین را خشک کند. با این روش او خواهد آموخت ؛ در صورت رخ دادن برخی اتفاقات ناگوار، عواقب ناخوشایند را مدیریت کرده و راه حلی کارساز برای آنها بیابد.
  6. از ارائه ی تشویق و پاداش به موقع غافل نشوید. تشویق باید بلافاصله بعد از انجام کار صورت گیرد تا زمینه ی تثبیت رفتار را ایجاد کند.
  7. فقط کارهای مثبت و مطلوب را تشویق کنید تا کودک متوجه شود منظور شما از تشویق دقیق چه کارهایی است.
  8. از اصلاح کردن کارهای کودک دست بردارید.اجازه دهید کودک از طریق انجام دادن کارهای نادرست هم کسب تجربه داشته باشد. در این صورت می تواند هنگام برخودرد با موارد مختلف و بعضا مشابه از تجربیات خود استفاده کند. و زمینه ی های بروز شکست در انجام مسئولیت را کاهش دهد.

از آنجائیکه مسئولیت پذیری خصیصه ای اکتسابی در فرد است. لذا والدین می توانند از طریق سیستم پاداش دهی مناسب؛ فرزندان خود را به پذیرش مسئولیت ترغیب کنند.در این زمینه آگاهی والدین از فرایند سیستم پاداش دهی در اخذ نتیجه ی مطلوب موثر خواهد بود.

پاداش یا تشویق عبارت است از واکنشی مثبت و تقویت کننده به عملی مطلوب.یعنی کودک به دلیل آن که توانسته است کاری را به خوبی انجام دهد و نظر والدین را تامین کند؛ شایسته ی دریافت پاداش از سوی آن ها است. پاداش باید  در زمانی مناسب ارائه شود تا تاثیر داشته باشد. هدف از ارائه ی پاداش تقویت رفتار مطلوب و تلاش برای تکرار دوباره ی آن در موقعیت های دیگر است.

ولدین باید در خصوص دادن پاداش به فرزندان خود جهت افزایش مسئولیت پذیر ی در ایشان به نکات زیر توجه داشته باشند:

  • توافق در مورد نحوه ی پاداش دهی به کودک.
  • نوع پاداش متناسب با کار انجام شده باشد.
  • عدم ارائه ی پاداش برای کارهای کوچک و بی اهمیت.
  • در مراحل اولیه که قصد ایجاد و تقویت یک رفتار مطلوب رادارید ؛ پاداش بزرگ و قابل توجه باشد؛ به تدریج که به تثبیت رفتار حرکت می کنید از درجه و تدوام پاداش دهی کاسته شود.
مشاهده برچسب ها

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *