چگونه بهتر مطالعه کنیم

جمعه 3 شهریور 1396 دکتر علی اصغر رضایی دسته ها

چگونه بهتر مطالعه کنیم

خواندن و آموختن ، هنر و مهارتی است که بایستی آن را فرا گرفت و استفاده نمود.برای داشتن مطالعه ای هدفمند و پرثمر نکاتی را لازم است رعایت نمود. این نکات و شرایط شامل :

الف) نکات مربوط به شخص مطالعه کننده :

  1. مشخص نمودن و تجسم هدف و ایجاد اشتیاق برای مطالعه
  2. قرارگیری مناسب وضعیت جسمانی در حین خواندن
  3. ترسیم ذهنیت مثبت در مورد خود
  4. ایجاد پشتوانه های ذهنی مناسب برای مطالعه ( منظور تکرار واژه ها و جملاتی است که روحیه بخش هستند)
  5. تسلط ، آرامش و پذیرش در هنگام مطالعه
  6. یکی از عوامل مهم در افزایش یادگیری و سرعت مطالعه ، حالت نشاط و شادابی فکری است که از آن به بار فکری یاد می شود.
  7. کسب عادت های جدید و خوب ، متناسب با روحیه ی کنجکاو انسان
  8. تصور حاضر بودن نویسنده در هنگام مطالعه به منظور فعال سازی ذهن
  9. آزمودن اصولی خود نیز می تواند از روند پبشرفت کار اطلاعات مفیدی ارائه دهد.
  10. قبل از شروع مطالعه می توان از مهارت تصویر سازی در راستای بهبود کیفیت مطالعه بهره برد.
  11. اجرای تمرین های تنفس جهت دریافت اکسیژن بیشتر
  12. به منظور افزایش بازدهی در مطالعه استراحت های صحیح و به موقع کارساز خواهند بود. ( البته استراحت های طولانی اثرات مطلوبی نخواهند داشت.)
  13. دقت داشتن به کیفیت غذا و بهداشت بدنی و توجه به اعضا و جوارح سبب بهبود وضعیت یادگیری و مطالعه می گردد.

ب) نکات مربوط به مکان مطالعه :

  1. انتخاب مکانی ثابت و مخصوص جهت مطالعه ( هرچند در دراز مدت ، مطالعه کردن در یک مکان ثابت سبب یکنواختی می گردد)
  2. میز مطالعه بایستی تمیز و مرتب باشد و از اشیا و وسایلی که موجب حواس پرتی می گردد دور باشند (داشتن دکوراسیون مناسب سبب تقویت حافظه و ارتقای سطح خلاقیت می شود)
  3. جهت داشتن مطالعه ای فعال و کارا در وهله ی دوم می توان به کتابخانه های عمومی مراجعه نمود.
  4. مطالعه کردن در مکان های شلوغ و پر ازدحام کم بازده و بی فایده است.
  5. وجود نور کافی در مکان مطالعه اثرات مثبتی بر کیفیت مطالعه خواهد داشت ( توجه کنید که نور به طور عمود نتابیده باشد )
  6. همچنین توجه کنید دمای اتاق مطلوب باشد و ترجیحا رایحه های مطبوعی در آن وجود داشته باشد.
  7. مکان مطالعه ترجیحاً خلوت باشد و وسایل اضافی در آنجا نباشد همچنین بهتر است مقابل میز ، بسته باشد

ج) نکات مربوط به زمان مطالعه :

  1. مطالبی که پیش از استراحت فراگرفته شده اند در ضمیر ناخودآگاه تاثیر بیشتری دارندو بنابراین در حافظه ی مغز تاثیر بیشتری خواهند داشت.
  2. مطالعه کردن در زمان های مناسب و ترجیحاً مشخص ، راندمان را بالا می برد.
  3. ترجیحاً در زمان های کوتاه و متوالی مطالعه فرمایید.
  4. در زمان های گرسنگی ، خستگی و تشنگی و … مطالعه کردن فاقد ثمر است.
  5. برای بهبود کارایی مغز بایستی ، زمان حدودی و کیفیت مطالعه را تعیین کرد.
  6. اثر زمان درس خواندن عمومیت ندارد لذا زمان بهینه ی مربوط به خودتان را پیدا کنید تا در آن هنگام به یادگیری مباحث عمیق بپردازید.
  7. یکی دیگر از عوامل تاثیر گذار در روند مطالعه محدود نمودن منطقی زمان است.
  8. بر روی مطلبی که می خوانید ، تمرکز کنید و در زمان حال حضور داشته باشید.
  9. به منظور پیشرفت تحصیلی ، می توان مطالب را بلافاصله پس از کلاس دوره و مرور نمود.
  10. کاغذ سفیدی را در هنگام مطالعه در کنار دست خود فرار دهید و هنگامی که فکر آزار دهنده ای حواستان را پرت کرد ، آن را یادداشت نمایید تا در فرصت مناسب به آن فکر کنید.
  11. برنامه ریزی کنید و پس از شروع مطالعه از اتلاف وقت پرهیز نمایید.
  12. از فرصت های کوتاهی که پیش می آیند برای مطالعه استفاده کنید.
  13. پس از پایان مطالعه ، برنامه ریزی کنید و بدانید که دفعه ی آینده چه می خواهید انجام دهید و بدین ترتیب ذهن خود را آماده و پذیرا نمایید.

د) اهمیت کیفیت مطالعه

طبق بررسی های صورت گرفته برای ورود مطالب به حافظه ی بلند مدت لازم است که دو بخش پردازش مغز و حافظه با بازده بالای 80 درصد کار کنند. در این هنگام تمرکز و توجه به مطالب بالا می رود و حواس پرتی تا حد زیادی کاهش می یابد.

اگر فردی در هنگام مطالعه ی مطلبی تمرکز نداشته باشد در آینده احتمال اینکه آن مطلب را فراموش کند ، بیشتر است.

در موسم بهار وضعیت جوّی به گونه ای است که سبب ایجاد حالت خواب آلودگی و سستی می گردد و معمولا در این شرایط کیفیت مطالعه و یادگیری پایین است. اگر بتوانید خودتان را مجاب کنید که در زمان مفید مطالعه ، درس بخوانید و این را تبدیل به یک عادت کنید آنگاه خواهید دید حتی در فصل بهار نیز طبق عادت و شرطی شدن ذهن خود راندمان یادگیری بالاتری خواهید داشت.

مدیریت زمان یکی از مهم ترین فواید بهره بردن از مدت زمان مطالعه است. شواهد نشان می دهد که بسیاری از دانش آموزان گاهی هنگام مطالعه ی یک مطلب یا حل یک سوال گذشت زمان را از خاطر می برند و هنگامی که به خود می آیند متوجه می شوند که زمان زیادی را هدر داده اند. یکی از زیر بناهای اصلی مدیریت زمان بیان می کند که زمان بایستی در دست شما باشد نه تحت کنترل فرآیند مطالعه. البته توجه داشته باشید که مقصود از این نکته این نیست که نباید برای موضوعات چالش براگیز وقت گذاشت و در ژرفای آن ها تفکر نکرد بلکه بدین منظور است که این زمان باید با خواسته و انتخاب شما صرف شود.

بررسی های صورت گرفته ی دیگری نشان می دهد هنگامی که فردی در مدت زمان بهینه ی مطالعه ، به آموختن و گزارش نویسی می پردازند ، در طول روز بیشتر از یک درس را می خوانند چراکه در هنگام نگارش گزارش برای ذهن خوشایند نیست که چند بار اسم یک درس نوشته شده باشد. و طبق مطالعات اگر فردی تعداد دروس متنوعی را در طول یک روز مطالعه کند توانایی SWITCHING اش بالا می رود. کسانی که این توانایی را دارند ، می توانند مطالبی را که در نقاط مختلف حافظه ثبت شده اند ، بازیافت نمایند.

ه) چند نکته ی کلی :

  1. مطالعه ی کوتاه و پیوسته

تحقیقات انجام شده نشان داده که تمرکز در زمان های کوتاه و مکرر نسبت به زمان های متمادی ، بهتر حاصل می شود.لذا حتی اگر فرصت کمی (در حد 10 دقیقه) برای مطالعه دارید بهتر است آن را تقسیم بندی کنید.

مغز انسان برای ساخت پروتئین و تجدید انرژی به زمان نیاز دارد لذا سعی کنید بعد از هر 10 دقیقه درس خواندن به مغزتان استراحت دهید . استراحت صحیح و به جا به مغز فرصت بازآموزی می دهد و در مقابل ، درس خواندن متمادی و طولانی تنها سبب ایجاد حس کسالت ، خستگی ، استرس و … می گردد.

  1. مطالعه ی همراه با آرامش

اگر زمان کافی برای پروسه ی مطالعه ی خود دارید می توانید مثلا هر ماه به ویژه پس از آزمون آزمایشی یک روز و یا یک نیم روز را به استراحت اختصاص بدهید. البته شاید احساس ناراحتی کنید و مدام با خود تکرار کنید “امروز را از دست دادم” و بدین ترتیب روزی را که برای تجدید قوا اختصاص داده بودید با دلهره از دست بدهید. ولی همانگونه که پیش تر ذکر شد هرگز از یاد نبرید در هنگام اضطراب توانایی جذب اطلاعات توسط مغز کاهش می یابد بنابراین نگران نباشید و بیشتر بکوشید چنین روزهایی را به خواب و فعالیت های مورد علاقه ، ورزش و فعالیت های سبک بدنی سپری کنید و کمتر به فعالیت های سنگین ذهنی چون تماشای چند فیلم سینمایی و … بپردازید.

  1. در نظر داشتن وضعیت جسمی و روحی

زمانی که مغز انسان در وضعیت آرام فرار گرفته است مثل یک اسفنج اطلاعات را می گیرد و در عوض در هنگام استرس ، خشم ، شتاب زدگی ، خستگی و … نمی تواند مطالب را به خوبی جذب کند. در چنین حالاتی تلاش شما برای یادگیری بی فایده است و مغز اطلاعات را پس می زند. همچنین هرگز هنگامی که ذهنتان مشغول فکر کردن به امور دیگری است به سراغ درس خواندن نروید چراکه چیزی جز هدر دادن وقت برایتان به ارمغان نمی آورد.

  1. مطالعه ی هر درس ، در همان روز

هنگامی که مطلب تازه ای می آموزید ، تلاش کنید در همان روز خلاصه و نکات مهمش را بخوانید . از آنجایی که با گذشت زمان ، یادآوری مطالب سخت تر خواهد شد ، سعی کنید در انتهای همان روز به دوره و مرور بپردازید تا بدین ترتیب اطلاعات بهتر در حافظه تثبیت شوند.(این مورد را به خصوص در مورد دروس اختصاصی و سنگین یکار ببرید.)

  1. پیشروی گام به گام

شاید برایتان جالب باشد بدانید که همیشه پیشروی از کل به جز و از بزرگ به کوچک  ، شیوه ی کارآمدی برای یادگیری بوده است. بنابراین هنگامی که مطالعه می کنید تلاش کنید یک دید کلی نسبت به موضوع به دست آورید و سپس به مطالعه ی عمیق جزییات بپردازید.

  1. مناسب بودن محیط مطالعه

در رابطه با اهمیت مکان مطالعه و شرایط و ضوابط آن پیش تر صحبت شد. جای مخصوصی را برای مطالعه کردن اختصاص دهید و ترجیحا بر روی میز شخصی و در اتاقی به دور از وسایل و امکانات غیر درسی مطالعه کنید. بهتر است مقابل میز مسدود و رو به دیوار باشد. همچنین برای بالا بردن تمرکزتان می توانید مکان های بسته را انتخاب نمایید. پیش از درس خواندن بر روی میزتان کلیه ی وسایل مورد نیازتان را قرار دهید تا در حین مطالعه مدام مجبور به به بلند شدن از جایتان نباشید. نور نیز باید یه میزان کافی و مخلوطی از نور سفید و زرد باشد. اگز از چراغ مطالعه استفاده می کنید ؛ توجه نمایید که ، بایستی  فاصله ی چراغ  با کتاب حداقل 30 سانتی متر باشد.

برای داشتن احساس راحتی بیشتر ، اگر راست دست هستید در قسمت چپ و اگر چپ دست هستید در سمت راست میز بنشینید.

به یاد داشته باشید که درس خواندن مقدس است پس همواره به طرز مناسبی پشت میز خود بنشینید یعنی همه ی مفصل های بدنتان عمود باشد. هرگز در هنگام مطالعه دستتان را زیر سر نگذارید ، در حالت دراز کشیدن قرار نگیرید و …. . هرگاه خسته شدید داخل اتاق چند قدمی بر دارید و حرکات نرمشی انجام دهید و مجددا پشت میز بنشینید. حتی اگر میز شخصی ندارید می توانید روی صندلی بنشینید و مطالعه نمایید چرا که مطالعه در هنگام نشسته و یا در رختخواب راندمان را پایین می آورد.

موارد ذکر شده ایده آل های مطالعه هستند و به این معنا نیست که بایستی همه ی شرایط فراهم شود تا درس بخوانید. افرادی وجود داشته اند که در شرایطی کاملا متفاوت با موارد گفته شده مطالعه کرده اند و به موفقیت های بزرگی نیز رسیده اند.پ س همیشه محوریت و اصل خود را درس خواندن قرار دهید.

  1. فراموشی و خستگی مغز

ممکن است برایتان پیش آمده باشد که گاهی بر اثر خستگی ، مطالب را فراموش کرده باشید و خشمگین یا نا امید شده باشید. اما باید بدانید که این موضوع کاملا طبیعی است و بهتر است این حالت را پیش بینی و درک نمایید.

تجسم کنید مغز انسان لایه لایه مطالب را ذخیره می کند و آنهایی که جدید تر هستند را بالاتر قرار می دهد. پس منظقی است که دسترسی به مطالب قدیمی و پایین تر دشوار باشد. برای حل این مسئله می توان از دوره و مرور و تست زدن بلافاصله پس از درس خواندن ، استفاده کرد.

  1. برنامه ریزی صحیح

اگر برنامه ریزی کنید و هر روز یک زمان مشخصی را برای مطالعه  اختصاص دهید ، متوجه می شوید که خیلی زود به آن عادت خواهید کرد. اما اگر برنامه ریزی نکنید و زمان مشخصی را برای درس خواندن قرار ندهید ممکن است وقتی برای درس خواندن پیدا نکنید! برای برنامه ریزی در یک دفترچه ، زمان ها را یادداشت کنید و برای ایده گرفتن بیشتر به جدول برنامه ریزی اسکینر مراجعه نمایید.

  1. داشتن هدف

یکی از مهمترین دلایل عدم موفقیت این است که گاهی افراد آن را دور از دسترس می دانند. در صورتی که با برنامه ریزی اصولی می توان به آنها دست یافت. برای این کار لازم است ابتدا تفاوت بین اهداف بلند و کوتاه مدت را بدانید. اهداف بلند مدت را به صورت یک آرزو و هدف متعالی تجسم کنید و اهداف کوتاه مدت می توانند گاهی ارتقای جزییات زندگی روزمره باشد. ( مثلا موفقیت در کنکور یک هدف بلند مدت است که به پشتکار ، برنامه ریزی و … نیاز دارد اما اختصاص دادن دو ساعت مطالعه ی مفید به زیست شناسی در روز آینده یک هدف کوتاه مدت برشمرده می شود.)

  1. مبارزه با نا امیدی

اشخاصی که همواره خود را به خاطر روند کند پیشروی در مطالعه ، مورد بازخواست قرار می دهند، حتی اگر به پیشرفت مناسبی دست یافته باشند ، دائما اضطراب خواهند داشت. و در نقطه ی مقابل اشخاصی که به خود اطمینان دارند حتی اگر استعداد و هوش کمتری نسب به سایرین داشته باشند ، به نتیجه ی بهتری دست می یابند. چراکه چنین افرادی زمان و انرژی خود را صرف استرس و وسواس های بی فایده نمی کنند.

  1. اهمیت سلامتی

و در آخرین قسمت این بخش اشاره خواهیم کرد که به سلامتی خود بیشتر از کنکور اهمیت بدهید. شاید مهار کامل استرس و نگرانی این آزمون دشوار باشد اما نکاتی وجود دارد که با رعایت آنها این نگرانی تا حد زیادی رفع خواهد شد. البته لازم به ذکر است که استرس داشتن برای هر آزمونی در حد طبیعی و معقول آن مفید است. چرا که دقت و تمرکز را بالا می برد. اما اگر این استرس منجر به تشدید ضربان قلب ، سردرد و … شود طبیعتا باید آن را مهار نمود. به داوطلبین کنکور در واپسین روزها توصیه می گردد از شروع کردن به مطالعه ی متون جدید خودداری کنند و به جای آن به دوره و مرور بیشتری بپردازند. تا دچار آشفتگی نشوند. برای برطرف شدن اضطراب دواطلبین لازم است که در منزل محیطی آرام برقرار باشد و ترجیحا از مسافرت های غیر ضروری و مهمانی ها خودداری شده باشد.

مصرف چای ، قهوه و مشتقات آنها به منطور بیدار ماندن در زمان های مناسب فاقد اشکال است اما خوردن زیاد آن ها سبب تشدید ضربان قلب و استرس می گردد.

داوطلبین کنکور بایستی ساعت خواب خود را تنطیم نمایند تا رفته رفته عادت کنند و در روز امتحان دچار کم خوابی و خستگی نشوند. استفاده از داروهای خواب آور نیز توصیه نمی شود چرا که چنین داروهایی سیستم ایمنی بدن را تضعیف کرده و تمرکز و سرعت را کم می کنند.

اگر آزمون صبح برگزار می شود ، صبحانه ی کاملی همراه با نان ، پنیر ، گردو ، عسل یا مربا و … را مصرف نمایید. اما اگر آزمون در عصر برگزار می شود ، از خوردن ناهار پرچرب و سنگین خودداری کنید چرا گردش خون بیشتر به سمت معده متمرکز می شود و خون رسانی به مغز کم می شود.

یکی دیگر از مواردی که بهتر است رعایت شود این است که شب قبل از کنکور مطالعه صورت نگیرد و به استراحت گذرانده شود.

در جلسه ی کنکور ، هنگام پاسخگویی به سوالات حتما زمان مربوط به هر درس را در نظر داشته باشید و دروس را به ترتیب جلو روید تا سریع تر عمل کنید و به کمبود زمان دچار نشوید. برای تمرکز بیشتر بر روی هر سوال ، در هنگام پاسخگویی فقط به همان فکر کنید و از فکر کردن به سوالات قبلی یا بعدی خودداری کنید. پس از پاسخ گویی به هر 10 سوال یکبار شماره ی سوالات را بررسی کنید تا در پاسخنامه اشتباه وارد نکرده باشید.

در هنگام پاسخ گویی به سوالات هر درس ، ابتدا سوالهای ساده ای را پاسخ دهید که از درست بودن جوابشان مطمئن هستید و سپس به سراغ سوالات دشوارتر بروید.

 و) شیوه ی تست زدن

  1. پس از مطالعه ی عمیق مطالب و گذشت مدتی بین 48 الی 130 ساعت ، شروع به تست زنی کنید. برای تست زدن ابتدا با سوالات کنکور سراسری سنوات قبل شروع کنید و سپس به سراغ سوالات دانشگاه آزاد و تالیفی بروید.
  2. خودتان را عادت دهید که حتما تست ها را در زمان مقرر بزنید و برای هر تست عمومی حدود 30 را نعیین کنید.
  3. و در پایان برای محاسبه ی درصد خام خود به صورت زیر عمل کنید :

تعداد سوالات درست ضرب در 3 منهای تعداد سوالات اشتباه تقسیم بر تعداد کل پرسش ها ضربدر3

اگر درصد به دست آمده زیر 50 باشد ، بازده و یادگیری درس بسیار کم بوده و باید مجددا شروع به مطالعه ی آن نمایید و درصد بالای 80 در این آزمون بسیار خوب خواهد بود. اگر در آزمون های اول وقت کم آوردید زیاد اهمیتی ندارد اما تلاش کنید که در آزمون های بعد این مشکل را برطرف کنید.

مشاهده برچسب ها

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *